Ze komen voor bij variabele hypotheekleningen en stellen een minimumrente vast die in alle gevallen van toepassing is. Dit betekent dat hypotheeknemers niet kunnen profiteren van dalingen van de EURIBOR, omdat deze referentierente niet van toepassing is wanneer deze negatieve waarden bereikt die de klant ten goede zouden komen.
Volgens de jurisprudentie zijn de volgende aspecten bepalend voor het misbruik:
- Gebrek aan informatie: De klant wordt niet geïnformeerd over het belangrijke feit dat hij niet kan profiteren van de daling van de Euribor-rente. Er is een bepaling in het contract opgenomen die dit verhindert.
- Gebrek aan voorafgaande onderhandelingen: Deze voorwaarden worden niet rechtstreeks met de klant onderhandeld, maar zijn een bepaling die door de financiële instelling wordt opgelegd.
- Misbruikmakend karakter: Er ontstaat een groot onevenwicht tussen de rechten en plichten die voortvloeien uit de overeenkomst, waardoor de consument ernstig wordt benadeeld op een wijze die in strijd is met de vereisten van goede trouw.
De uitspraak van het Hooggerechtshof van 9 mei 2013
Het Hooggerechtshof heeft hypotheekbodemclausules als misbruik bestempeld vanwege een gebrek aan transparantie. Consumenten werden namelijk niet duidelijk geïnformeerd dat ze niet zouden kunnen profiteren van dalingen van de EUROBOR-rente. Dit zou betekenen dat de lening in feite een lening met een vaste rente zou worden die alleen maar kon stijgen, waardoor alleen financiële instellingen hiervan zouden profiteren en consumenten en gebruikers ernstig zouden worden benadeeld.
Met andere woorden: bij het afsluiten van een hypotheek gaat de klant ermee akkoord om het geleende kapitaal terug te betalen op basis van de EURIBOR plus een opslag. Hier komt de winst van de bank vandaan, omdat met deze clausule wordt voorkomen dat de EURIBOR daalt ten gunste van de leninghouders.
De uitspraak stelde ook dat gebruikers "duidelijk en prominent" geïnformeerd moeten worden, zodat de bepalingen in de leningsovereenkomst, gezien de complexe aard ervan, niet over het hoofd gezien kunnen worden.
Als we bijvoorbeeld de waarde van de EURIBOR tussen 2009 en 2013 als referentie nemen:
| euribor | differentiaal | Type om te solliciteren zonder bodemclausule | Type toegepast met vloerclausule | |
| 2009 | 1,23% | 0,50% | 1,73% | 3,50% |
| 2010 | 1,54% | 0,50% | 2,04% | 3,50% |
| 2011 | 2,04% | 0,50% | 2,54% | 3,50% |
| 2012 | 0,58% | 0,50% | 1,08% | 3,50% |
| 2013 | 0,50% | 0,50% | 1,00% | 3,50% |
Zoals blijkt, wordt door de toepassing van de bodemclausule voorkomen dat de consument profiteert van de daling van de Euribor, hetgeen ernstige economische schade voor de consument tot gevolg heeft.
Concluderend kan gesteld worden dat deze uitspraak van het Hooggerechtshof voor het eerst de bodemclausules nietig verklaarde vanwege het gebrek aan transparantie. Dit leidde ertoe dat veel betrokken partijen klachten indienden en banken aanklaagden om de desbetreffende terugbetalingen te verkrijgen.
Arrest van het HvJ-EU van 21 december 2016 (zaak C-154/15)
Ook op EU-niveau zijn belangrijke uitspraken gedaan om de belangen van consumenten en gebruikers te beschermen.
De bovengenoemde uitspraak van het Hooggerechtshof verklaarde allereerst dat de uitspraak geen terugwerkende kracht heeft , waardoor de nietigheid geen gevolgen heeft voor de voortzetting van het contract of de door de banken geïnde bedragen.
Dat wil zeggen dat er vanaf dat moment een startpunt werd gecreëerd voor het verhalen van bedragen. Hierdoor werd het voor consumenten onmogelijk om bedragen terug te vorderen die hen al jaren en vóór de uitspraak van het Hooggerechtshof onterecht in rekening waren gebracht.
Het Hof van Justitie van de EU heeft daarentegen in zijn arrest van 21 december 2016 geoordeeld dat deze door het Hooggerechtshof vastgestelde termijn in strijd is met artikel 6 van Richtlijn 93/13/EEC betreffende oneerlijke contractvoorwaarden voor consumenten, waardoor banken verplicht zijn alle ten onrechte door klanten betaalde bedragen terug te betalen, ongeacht of het contract is ontbonden of nog van kracht is.
Op deze manier heeft de uitspraak erin geslaagd consumenten effectiever te beschermen tegen de misleidende clausules die banken de afgelopen jaren hebben opgelegd, waardoor de rechten op schadevergoeding van de gedupeerde klanten zijn versterkt.
Wat zijn de gevolgen van een nietigverklaring?
De erkenning van hun nietigheid geeft de klant het recht op terugbetaling van de ten onrechte door de bank in rekening gebrachte bedragen , na toepassing van een rentepercentage dat niet overeenkwam. Hypotheekleningen met een variabele rente hadden immers jarenlang moeten profiteren van de daling van de EURIBOR, waarbij de rente zelfs negatief kon worden.
Bij Fimax Asesores bieden wij u een team dat gespecialiseerd is in bank- en consumentenrecht. Wij analyseren elke zaak individueel en vrijblijvend en begeleiden de cliënt gedurende het hele proces met volledige transparantie en professionaliteit.
